برای مطالب بیشتر در مورد زمین شناسی و معادن افغانستان به سایت افغان جیولوجیست مراجعه کنید

پتانسیل مس افغانستان با نگاه ویژه به مس عینک

آخرین اخبار معادن افغانستان

 

 آخرین اخبار معادن افغانستان

 

 واگذاری معدن مس عینک

 

  بالاخره معدن مس عینک لوگر به کمپنی ام سی سی چین واگذار شد.

این هم ادرس سایت این شرکت

 

کشفیات جدید ذخاير نفت و گاز در شمال افغانستان 18 برابر شد.( مرضيه عديل در کابل-منبع بی بی سی)

 

پرچم افغانستان و نشان موسسه تحقيقات زمين شناسی آمريکا وزير معادن و صنايع افغانستان گفت که کشف اين ذخاير نتيجه يک و نيم سال تحقيق مشترک کارشناسان افغان و آمريکايی است مقامات در افغانستان از کشف ذخاير بزرگ نفت و گاز در شمال اين کشور خبر داده اند.

مسئولان وزارت معادن و صنايع افغانستان و يک شرکت تحقيقات زمين شناسی آمريکا اعلام کرده اند که مقدار اين مواد به ۴۴۴ ميليارد متر مکعب گاز وبيش از يک و نيم ميليارد بشکه نفت می رسد که در حوزه های آمو و مرز ميان افغانستان و تاجيکستان قرار دارد.

محمد صديق ايشان، وزير معادن و صنايع افغانستان گفت که کشف اين ذخاير نتيجه يک و نيم سال تحقيق مشترک کارشناسان افغان و آمريکايی است.

او گفت تحقيقات مشابه به منظور يافتن ذخاير جديد نفت در ساير ولايات از جمله هرات، فراه، جوزجان و بدخشان نيز آغاز شده است.مقامات وزارت معادن و صنايع افغانستان می گويند کشف اين ذخاير سبب تشويق سرمايه گذاران خارجی و داخلی در اين زمينه شده و تاکنون بيش از دو صد شرکت برای کار روی اين پروژه به وزارت معادن و صنايع افغانستان درخواست داده اند.

گفته می شود ذخاير تازه کشف شده، کاملا دست ناخورده است.

ذخايری بيش از پيشبينی

بر اساس گزارش مرکز تحقيقات زمين شناسی آمريکا، علاوه بر حدود ۵۰۰ ميليارد متر مکعب گاز طبيعی و ۱.۵ ميليارد بشکه نفت که در ارزيابی جديد به آن اشاره شده، گاز مايعی به ميزان متوسط ۵۶۲ ميليون بشکه بايد در اين منطقه وجود داشته باشد.

براساس اين برآوردهای جديد، ذخاير انرژی افغانستان حدود ۱۸ برابر چيزی است که قبلا پيش بينی می شد.اين در حالی است که افغانستان در حال حاضر اغلب انرژی خود از جمله برق را از خارج وارد می کند.بدين ترتيب احتمال دارد که کشف جديد شرکتهای استخراج نفت و گاز را به سوی افغانستان بکشاند.بيشتر منابع بالقوه نفت افغانستان و کليه منابع شناخته شده نفت و گاز طبيعی اين کشور در شمال و بين دو حوزه آمو دريا در غرب و حوزه افغانستان- تاجيکستان در شرق قرار گرفته است.

اغلب نفت خام کشف نشده در حوزه دوم در مرز اين دو کشور و اغلب گاز طبيعی در حوزه آمودريا موقعيت دارد.

فقط ’سيصد هزار’ بشکه در روز

اما وجود چنين ذخايری می تواند چه اهميتی از نظر تأمين منابع انرژی برای افغانستان داشته باشد در مقايسه با ذخاير منابع نفت و گاز در جهان چه جايگاهی می توان برای آن قايل شد.

دکتر منوچهر تکين، مرکز مطالعات جهانی انرژی در لندن در اين باره می گويد:" اگر نتايج اين تحقيقات تأييد و عملاً اقدام به استخراج اين منابع شود، افغانستان می تواند توليد نفتی به ميزان حدود ۳۰۰ هزار بشکه نفت در روز داشته باشد، که در اين صورت ميتواند بخش مهمی از نيازهای داخلی اين کشور را تأمين کند".

مرکز تحقيقات زمين شناسی آمريکا که با وزرات صنايع و معادن افغانستان اين تحقيقات مشترک را انجام داده معتقد است که ارزيابيها بر اساس يک مطالعه همه جانبه و با توجه به بررسيهای گذشته در مورد ابعاد منابع نفت و گاز در افغانستان انجام شده است.به گفته اين مرکز، منطقه ای به وسعت ۸۶ هزار کيلومتر مربع شامل اين تحقيقات بوده است

افغانستان از نظر معادن و ذخاير زيرزمينی، کشوری نسبتا غنی محسوب می شود که ذخاير آن عمدتا دست نخورده باقی مانده است.

بخشی از گاز طبيعی موجود در اين کشور، در دههای گذشته، به شوروی سابق صادر می شد.

 

 

استخراج لاجورد و سنگهای قیمتی

 

کار استخراج فنی لا جورد معادن کران و منجان ولایت بدخشان تاسه ماه دیگر توسط سکتور خصوصی اغاز می گردد.لاجورد از جمله احجار نیمه قیمتی ایست که از ان برای مسایل تزئینی مثل تزئین اثار ، خانه ها ، قصرها ، اجناس قیمتی و نگین زیورات ، استفاده میشود .به گفته مقامات وزارت معادن ، از درک استخراج لاجورد معادن کران و منجان که از جمله بهترین لاجورد دنیاست ، سالانه ملیون ها دالر عاید دولت افغانستان میشود .قراراست از جمله شش کمپنی خصوصی شرکت کننده در دواطلبی ، یکی ان ازسوی دولت برای استخراج لاجورد این معادن بزودی انتخاب شود .دولت در حالی کار استخراج لاجورد معادن کران و منجان را به دواطلبی سکتور خصوصی می سپارد که سالانه حدود دوصد و بیست تن لاجورد این معادن ازسوی سلاح بدستان محلی استخراج و بدون انکه به دولت نفعی برسد ، به پاکستان قاچاق میشود .دیپلوم انجنیر خوژمند علومی سخنگوی وزارت معادن در مصاحبه با خبرنگار اژآنس باختر گفت، پرو پوزل کمپنی های شرکت کننده در داوطلبی تکمیل شده و قراراست تا سه ماه دیگر کمپنی ایکه برنده میشود ، با وسایل تخنیکی دست داشته اش ، استخراج لاجورد معادن کران و منجان را تحت نظر انجنیران ما اغاز کند. سخنگوی وزارت معادن علاوه کرد : بعداز انکه یکی از کمپنی ها در این داوطلبی برنده شد، موضوع استخراج سالانه لاجورد این معادن را با کمپنی مذکور درمیان می گذاریم .موصوف افزود: نظر به پالیسی ما کمپنی ایکه استخراج لاجورد این معادن را بدوش میگیرد ، با ید سالانه دوصد تن لاجورد را استخراج و در بدل ان ، پانزده در صد تکس به دولت بپردازد .سخنگوی وزارت معادن میگوید لاجوردیکه قرار است توسط یکی از کمپنی های داوطلب استخراج شود ، ابتدا جهت سورت بندی ، قیمت گذاری وطی نمودن مراحل قانونی ، به مرکز ی که دراین زمینه توسط متشبثین خصوصی در کابل ایجاد شده است ،انتقال می یابد، بعدا" این لاجورد را تجار از نزد کمپنی استخراج کننده خریداری کرده و بنام لاجورد افغانستان در بازار های جهانی بفروش می رسانند .لاجورد از نگاه کیفیت درده سورت تقسیم بندی میشود که هر سورت از نگاه کیفی و مادی تفاوت های فراوانی دارد به گفته متخصصین معادن ، بهترین لاجورد انست که مواد اجنبی را در خود نداشته و دارای رنگ خوب ، شفاف و بدون درز ، جغز و حباب باشد .به گفته انجنیر علومی ، در بازار های جهانی یک کیلوگرام لاجورد سورت اول تا دهم، از دو هزار دالر تا یکصدو پنجاه دالر به فروش می رسد .سخنگوی وزارت معادن ، لاجورد کران و منجان افغانستان را با کیفیت ترین و بهترین لاجورد جهان دانست. وی گفت : بهترین معادن لاجوردی که جهان با ان اشنایی دارند ، در امریکایی جنوبی است ولی لاجورد ما بالاتر از لاجورد امریکای جنوبی است .به گفته سخنگوی وزارت معادن ، لاجورد افغانستان حتی در قسمت های تزئینی تابوت های فراعنه مصر نیز دیده شده است .علومی می گوید : مقدار لاجورد معادن کران و منجان تا بحال مشخص نشده است ولی دولت می تواند با استخراج لاجورد این معادن ، سالیان متمادی پول گزافی بدست اورد .مقامات وزارت معادن به این باوراند که استخراج فنی لاجورد کران و منجان علاوه از اینکه سالانه ملیونها دالر را به دولت عاید می کند ، از استخراج و قاچاق ان به پاکستان نیز می کاهد .سخنگوی وزارت معادن می گوید ، در حال حاضر ، سلاح بدستان محلی شب هنگام لاجورد این معادن را استخراج و از طریق چترال پاکستان که با ولایت بدخشان افغانستان هم سرحد است ، به مالگه مندوی پشاور انتقال می دهند، سپس تجار این لاجورد را با پول ناچیزی خریداری کرده ، بعداز دادن شانزده در صد تکس به حکومت پاکستان ، بنام لاجورد پاکستان به قیمت گزاف در بازار های جهانی بفروش می رسانند .سخنگوی وزارت معادن ، از مسوولین امنیتی بدخشان انتقاد نموده گفت : مسوولین امنیتی بدخشان در جلو گیری از استخراج و قاچاق لاجوردمعادن کران و منجان ، اقدام شفافی ندارند .این در حالیست که والی بدخشان چندی قبل به خبرنگار اژآنس باختر گفته بود که قوماندانی امنیه انولایت ، دوصد پولیس را جهت حراست از لاجورد معادن کران و منجان درساحه ، مستقر نموده است .معادن لاجورد کران و منجان در دورترین نقطه جنوبی ولایت بدخشان، درمیان کوه ها و دره های پرخم و پیچ ، موقعیت دارد .

 

 

 

 

 رقابت خارجی برای استخراج معدن مس عينک .(سعيد حقيقی در کابل)

مقامات افغان می گويند قرارداد استخراج معدن مس عينک ولايت لوگر اين کشور به مراحل نهايی نزديک شده است. ابراهيم عادل وزير معادن و صنايع افغانستان در يک کنفرانس خبری در کابل گفت کار استخراج معدن مس عينک در ميان ۹ شرکت خارجی به رقابت گذاشته شده و به گفته او در اين رقابت شرکتی پيروز می شود که امکانات بيشتر مالی و فنی در اختيار داشته باشد. به گفته مقامات وزارت معادن وصنايع افغانستان معدن مس عينک نزديک به ۱۳ مليون تن مس دارد که سالانه دوصد ميليون دلار به اين کشور مفاد می رساند.وزارت معادن و صنايع افغانستان می گويد معدن مس عينک لوگر از جمله معادن بزرگ مس جهان است که استخراج آن در غنای اقتصادی افغانستان بسيار موثر است.معدن مس عينک در 3۰ کيلومتری شمال کابل در ولايت لوگر موقيعت دارد که به گفته مسئولان وزارت معادن و صنايع افغانستان به دو بخش مرکزی و غربی تقسيم می شود.وزير معادن و صنايع گفت افزون بر اين دو بخش در قسمت های جوخر ودربند در نزديکی عينک نيز موجوديت مس تخمين شده است. آقای عادل افزود: "در بخش مرکزی معدن عينک ۵ ميليون تن مس از نزديک به ۲۴۰ ميليون تن سنگ موجود استخراج می شود و همچنين از بخش های جوخر ودربند نيز در حدود ۲ ميليون تن مس می تواند استخراج شود."ولی گمان می رود که اين رقم به بيش از ۲۰ ميليون تن هم برسد چرا که به گفته آقای عادل مطالعاتی که در اطراف معدن مس عينک انجام شده نشان می دهد که در مناطق اطراف معدن مس عينک نيز مس وجود دارد.

رقابت                                                                                                                                                                                                                                        آن گونه که آقای عادل می گويد استخراج معدن مس عينک به رقابت گذاشته شده و از ميان سی شرکت خارجی درخواست کننده ۹ شرکت به مرحله پايانی اين رقابت رسيده  اين 9 شرکت به کشور های آمريکا ، استراليا، کانادا، روسيه، چين، هند و قزاقستان تعلق دارند. وزير معادن و صنايع افغانستان می گويد در اين رقابت شرکتی برنده می شود که دست کم يک ميليارد دلار سرمايه گذاری کند و از تجربه و تکنولوژی برتری در عرصه استخراج معادن برخوردار هر چند که مراحل نهايی رقابت بر سر معدن مس عينک ممکن است تا سه ماه آينده پايان بيابد ولی سه سال ديگر تا کار عملی استخراج آن وقت لازم دارد. وزير معادن و صنايع افغانستان می گويد پس از استخراج معدن مس عينک بر آورد شده است که تا ۷۰ سال آينده استخراج آن می تواند ادامه داشته باشد. همچنين برآورد شده است که آغاز به کار اين معدن برای بيش از ۴ هزار نفر زمينه کار را فراهم می کند. به باور برخی کارشناسان، افغانستان از نظر وجود معادن استخراج نشده، کشوری غنی محسوب می شود.بسياری از اين کارشناسان بر اين باور هستند که استخراج معادن افغانستان می تواند در تحول اقتصادی آن بيش از زراعت و صنعت نقش داشته باشد!

 

استفادۀ نادرست از معدن سنگ مرمر هرات مانع از صادرات آن شده است.( احمد قريشى در هرات)

متخصصين ،استخراج غیر فنی سنگ مرمر معدن ولايت هرات را مانع صادرات آن به خارج از کشور ميدانند.اما مسوولين معدن با رد اين ادعا ميگويند که شرکت های زیاد خارجی براى خريدارى سنگ مرمراعلام آماده گی کرده اند .به باورمتخصصین -سپردن استخراج این معدن به بخش خصوصی غیر متخصص و ادامه بهره برداری نادرست ،سبب ضایعات بسیار زیاد ورویگردانی خریداران خارجی شده است . انجنير سید اکرم، سابق مدیرپلان وسروی وزارت معادن و صنايع، به آژانس خبرى پژواک اظهارداشت: ((بر اساس تحقیقات انجام شده سنگ مرمر ولسوالى چشت شریف هرات جزء سنگ های ریز دانه وبا استقامت بسیارزیاد و کیفیت عالی است، امااستخراج غیر فنی ،استفاده از مواد انفجاری وانداختن کتله های بزرگ سنگ ازارتفاع بالا به پایین باعث ایجاد شکاف درسنگ شده و باعث انصراف خریداران خارجی میگردد. )) از سنگ مرمراشياى مرغوب و نفيس مانند کاشى براى اعمارمنازل، سرميزى،غورى، چراغ پايه،سگرت دانى و ساير ظروف ظريفه و انتيک ساخته ميشود .همچنان انجنير محمد نعیم نیکزاد ، کارشناس سنگهاى ظريف و قيمتى در هرات با ابراز ناخرسندی ازچگونگی استخراج سنگ مرمردرچشت شريف میگوید:((این سنگ مرمر به دلیل کیفیت بسیار بالا جزء سنگ های صنعتی بشمارمیرود، اما دیده شده است که بخاطر استخراج بیست متر مکعب سنگ ،صد مترمکعب تخریب میشود))وی نبود مدیریت فنی ومسلکی استفاده نادرست از مواد انفجاریه ونبودامکانات ریلی به خاطر انتقال سنگ از معدن به محل مناسب را دلايل عمده درضایع شدن اين نوع سنگ میداند.موصوف علاوه نمود که براساس اصول پذیرفته شده ،هفتاد درصد مصارف وتلاش های اولیه برای تحقیقات جیولوژیکی، عریان سازی وآماده ساختن معدن صورت میگیرد و بقيه مصارف استخراج با استفاده از دستگاه های برش وانتقالات ریلی صورت میگیرد،اما دراینجا برعکس است. استخراج غير فنى ازاين معدن را غلام محمدمدبر، رئیس معادن و صنایع هرات نيز تاييد نموده و میگوید که براساس قرارداد بهره برداری ازمعدن چشت شریف به یک شرکت خصوصی سپرده شده است ،آنها برای استخراج درست ، یک دستگاه برش را نصب کرده اند ودر نظردارند یک دستگاه دیگررا نیز راه اندازی کنند اما نیاز واقعی برای این کار بیش ازپنج دستگاه است.وی ارتفاع زیاد معدن ونبودامکانات انتقالاتی ازجمله ریل را ازجمله دلایل ضایع شدن سنگها میداند.اما محمد نسیم دوست، قرارداد کننده معدن چشت شریف استخراج غیر فنی از این معدن را رد نموده واظهارمیدارد: ((قبل از اینکه معدن به ما اجاره داده شود استخراج به شکل غیرقانونی وبا استفاده ازمواد انفجاری بوده خرابکاری های زیادی شده وضایعات هم بی اندازه بوده است وحتی ما اسناد دراین رابطه داریم)). وی افزود که آنها از پنج ماه بدينسو به استخراج سنگ مرمرآغاز کرده اند و قبل ازآن سنگ مرمرغير فنى استخراج ميشد که دیگراین کارانجام نمیگیرد واستخراج به شکل درست وبا استفاده از دستگاههای برش انجام میگیرد. به گفته موصوف ، شرکت های زیاد خارجی اعلام آماده گی کرده اند تا شیوه وتوانایی آنها را دراستخراج اصولی ودرست سنگ مرمر ببینند وبعدا قرارداد خرید را منعقد نمایند. رئیس معادن و صنایع هرات با وجود نواقص درمعدن ياد شده ابرازاميدوارى نموده و ميگويد که نتایج بدست آمده برای آنها ثابت ساخته است که سنگ مرمر چشت شریف بهترین وبا کیفیت ترین نوع سنگ مرمر درجهان بوده و بخاطرهمین کیفیت بالا یک شرکت تُرکى خواهان خرید پنج ونیم میلیون متر مکعب ازاین نوع سنگ گردیده است ولی هنوز این خرید قطعی نشده است.  به گفته وی نمونه این سنگ به چندین کشورارسال شده است وعلاقمندان زیادی را ازآسیا واروپا به خود جلب نموده است وحتی روز گذشته یک شرکت چینی بنام مکو برای بازدید ونمونه برداری وارد چشت شریف شده است.بنا برمعلومات ارایه شده ازسوی ریاست معادن وصنایع هرات ،با توجه به نتایج ارزیابی های انجام شده درسال ١٣٥٥ وجود چهار نوع سنگ مرمر(سفید،نباتی،ابره وگرانیت ) با کیفیت بالا درچشت شریف به طول نیم کلیومتر وعرض صد متر وظرفیت نه ونیم میلیون متر مکعب تشخیص گردیده .  اما مطالعاتى که اخیرا درآن منطقه صورت گرفته است طول این معدن را اضافه از بیست کیلومتربرآورد نموده است. معدن چشت شريف درحدود ١٨٠ کیلومتری شرق شهرهرات موقعیت دارد. علیرغم استخراج غیرفنی وضایعات زیاد ،بازار داخلی سنگ مرمر چشت شریف درهرات وبعضى ولایات همجوارهمچنان گرم و ارزشمند است تا جاییکه به گفته مسوولين رياست معادن و صنايع، هم اکنون هرمترمربع این سنگ حدود ٢٤٠٠ افغانی بوده درحالی که نوع خارجی آن به کمتر از نصف این قیمت به فروش میرسد هرات ازلحاظ داشتن معادن مختلف ازجمله طلا،برایت ،شیشه ،آهن،مس و... ازجمله ولایات غنی کشور بحساب می آید.

اورنیم

نیروهای آمریکایی بهره برداری از معادن اورانیوم افغانستان را شدت بخشیده اند. براساس این گزارش نیروهای آمریکایی در اطراف فرودگاه کابل، هلمند و چند منطقه دیگر اورانیوم کشف کرده و فعالیت آنها برای کشف مناطق دیگر و استخراج آن ادامه دارد. گفته می شود اورانیوم افغانستان از مرغوبترین نوع اورانیوم جهان است.

 

 

لینکستان

افغان جیولوجیست

آخرین اکتشافات نفت و گاز در ساحه شمال در سال2006

بانک اطلاعات معدنی افغانستان بیش از 1000 ایندکس معدنی

نقشه زمین شناسی افغانستان

جواهرات و کانیهای قیمتی افغانستان

پتانسیل نفت و گاز افغانستان

_­­­­

 _­­

 

 

پتانسيل نفت و گاز افغانستان

(The oil and gas potential of Afghanistan)

با تشکر ازهمکاری:دکتر اسدا... محبوبی و ماستر سید علی حسینی

 مقدمه

نفت و گاز از زمانهاي بسيار قديم از طریق تراوش هاي سطحي شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفته است. اكتشاف نفت يك دانش بسيار قديمي و كاربردي است كه با جمع آوري قير(Asphalt)از تراوش طبيعي سطحي(Natural seepages)آغاز و در حال حاضر با استفاده از پیشرفته ترین تکنولوژی ادامه دارد.درگذشته نفت تنها براي مقاصد پزشكي،گرمايي و همچنين مصارف عايق كاري استفاده مي شد اما اکنون از مشتقات نفت استفاده های زیادی می شود.قديمي ترين تئوري  اكتشاف نفت، تئوري تاقديس(Anticline theory)بود كه بوسيله هانت(Hunt)در سال1861معرفي شد.كاربرد اين تئوري براي يافتن نفت در قله تاقديس ها ابزار موفقي بود(رضایی1380). پس از پيدا شدن نفت در سال1880در رسوبات دريايي پنسلوانيا كه ارتباطي با ساختمان هاي تاقديس(Anticlinal structure)نداشت و شكل گيري نفتگيرها صرفا ناشي از تغيير رخساره رسوبات  بود مشخص شد كه ذخاير نفتي مي توانند در حوضه هاي غير چين خورده هم وجود داشته باشند در نتيجه مفهوم نفتگيرهاي چينه‌اي  (Stratigraphic traps)با اين كشف فراگير شد.بعد از اواسط دهه1920با روي كار آمدن روش هاي جديد مغناطيس سنجي(Magnetometry)،ثقل سنجي(Gravimetry)و مطالعات لرزه اي(Seismic surveys),اكتشافات نفت راه تازه اي براي پي بردن به آنومالي‌ها(Anomalyes)و ساختارهاي زير سطحي (Subsurface structure)غير قابل مشاهده از سطح پيدا نمود. اين تكنولوژي ها به تشخيص موقعیت پي سنگ(Basement)و آنومالي هاي دياپیری(Diapiric anomalys)كمك مي كنند و به طور كلي يك شماي عمومي از ساختارهاي زير سطحي را آشكار مي سازد.بعدها توسعه مدل رخساره اي و تفسير جزئيات محيط هاي رسوبي قديمي(Paleoenvironments)كمك موثري در تشخيص شکل هندسي مخازن(Reservoir geometry)كردند و پيش بيني قابل اعتمادي از كيفيت مخازن از نظر تخلخل و تراوايي ارائه دادند(رضایی1380).

در دهه 1970 پيشرفت در كسب و پردازش(Acquisition and processing)اطلاعات لرزه اي و نيز استفاده از كامپيوترهاي سريع براي اين منظور توانست نيمرخ هاي لرزه بسيار دقيق را فراهم آورد و لذا امروزه اين مقاطع سيماي عمومي درون زمين را به خوبي مشخص مي كند.

سوخت هاي فسيلي مي تواند به صورت فازهاي مختلف از جمله فاز گازي نظير گاز طبيعی ,(Natural gas)فاز مايع نظير نفت خام (crud oil)و فاز جامد, نظير قير,(Asphalt) در خلل و فرج و شكستگي هاي سنگ تجمع يابد. مواد هيدروكربوري در زير زمين در سنگ هايي انباشته مي شود كه توانايي نگهداري و انتقال سيالات را داشته باشند. اين سنگ ها مخزن(Reservoir)ناميده مي شوند. تجمع مواد هيدروكربوري به صورت اقتصادي در سنگ مخزن منوط به وجود عوامل متعددي است. بطور كلي وجود پنج عامل كليدي زير براي تجمع اقتصادي نفت و گاز لازم و ضروري است:

1. سنگ منشأ بالغ (Mature source rock)كه توليد هيدروكربن كرده باشد.

2. سنگ مخزنمناسب(Reservoir Rock) كه بتواند هيدروكربن را در داخل خود جاي دهد.

3. مهاجرت هيدروكربن بين سنگ منشأ و سنگ مخزن عملي باشد.

4. (Cap rock)وجود یک سنگ ناتراواكه  از خروج نفت و گاز از داخل سنگ مخزن جلوگيري كند.

5. (oil Trap)تشکیل تله نفتيكه در آن نفت و گاز به صورت اقتصادي متمركز گردد و قابل استحصال باشد.

نخستين عمليات حفاري جهت اكتشاف نفت و گاز در افغانستان در سال 1956 انجام شده است بطوری که در سال1959منجر به اكتشاف ميدان نفتي انگوت گردید. در فاصله سالهاي1959تا1966پنجاه حلقه چاه اكتشافي ديگر نيز در اين حوضه حفر گرديد كه باعث اكتشاف 3 ميدان گازي بزرگ يتيم تاق(1960)خواجه گوگردك(1961)و خواجه برهان(1964)شد (كينگستون و كلارك1995).اگر چه اطلاعات دقيق كشفيات اين دوران در دست نیست اما ظاهرا از سال1966تا1981دست كم دو ميدان نفتي كوچك , يك ميدان گازي بزرگ (جرقدوق) و دو ميدان گازي ديگر كشف شده است که عمدتا در بخش  شمالغربي كشور مي باشد(کینگستون وکلارک1995).

بررسي هاي زمين شناسي نشان داده است که سه منطقه اصلی در كشور وجود دارد که سنگهاي رسوبي از ضخامت زیادی برخوردارند و براي اكتشاف نفت و گاز داراي اهميت مي باشد . اين مناطق شامل: حوضه شمال , حوضه جنوب غرب – حوضه آبريز رودخانه هلمند و منطقه كتواز در جنوب شرق است(کینگستون وکلارک1995)که موقعیت آنرا در شکل(1)مشاهده می کنید. در اين مقاله حوضه شمال كشور مورد بررسي تفصيلي قرار گرفته است و سعي شده است چشم انداز آينده نفت و گاز در اين حوضه مشخص گردد.(شکل1)

 

زمين شناسي و ژئومورفولوژي شمال

(geology and geomorphologly  of the north)

 اين حوضه از شرق به كوههاي پامير, از جنوب به هندوكش و از جنوب غرب به كوههاي پاراپامير محصور بوده و از دو حوضه بزرگ قراقوم و جنوب تاجيكستان تشکیل شده است. اين حوضه از نظر ژئومورفولوژي(Geomorphology)به دو منطقه كوهستاني و دشتهاي هموار تقسيم مي شود. بخش كوهستاني داراي ارتفاعاتي بيش از دو هزار متر مي باشد كه در بعضي از مناطق توسط عوامل بيروني مورد تخريب و فرسايش قرار گرفته ومنجر به تشکیل مخروط افكنه هايي در پاي ارتفاعات شده است. ارتفاع اين حوضه به سمت آمودريا تدریجا كاهش مي يابد بطوريكه توپوگرافي(Topography)سواحل آمودريا پست و بسيار ملايم مي باشد. اين مناطق توسط رسوبات دريايي و بادي پوشیده شده است.بررسيها نشان داده است كه مهمترين ميادين نفت و گاز كشور در اين حوضه قرار دارد(بروکفیلد و حشمت2001).

حوضه شمال قسمتي از حوضه عظیم نفت و گاز آمودريا مي باشد كه از نظر ميزان ذخيره در بين152حوضه نفتي و گازي كشف شده جهان در رده پانزدهم قرار دارد. اين حوضه400هزار كيلومتر مربع وسعت دارد و در چهار كشور افغانستان, ايران, تركمنستان و ازبكستان گسترش دارد. ( گرگور2004)

اگر چه نفت و گاز اين حوضه عظيم در نفتگيرهاي متنوع ساختماني(Structural traps)،چينه اي(Stratigraphic traps)پالئو ژئومورفيك و همچنين در گسلهاي مسدود شده(Sealed fault)قرار دارداما تله های ساختمانی نوع تاقدیسی از فراوانی بیشتری برخوردار اند و مواد هیدروکربوری این حوضه در این گونه تله ها تجمع یافته است.

 

 

سنگ منشأ و مهاجرت (Source Rock & migration)

 بر اساس اطلاعات ژئوشيميايي مواد آلي موجود در سنگ منشأ, حوضه شمال عمدتا از كروژن نوع 3 تشکیل شده است . اين نوع كروژن باعث توليد گاز خشك(Dry gas)و ذغال سنگ مي شود.به طوری که در حوضه شمال باعث توليد منابع عظیمی از گاز خشك شده است.

سه گروه از رسوبات حوضه شمال که برای تشکیل سنگ منشا مناسب هستند شامل موارد زیر است.(کینگستون وکلارک 1995)

رسوبات ژوراسيك:اين رسوبات در تمام منطقه شمال در محدوده گرمايي پنجره توليد گاز(Gas generation window)قرار دارد.

رسوبات كرتاسه:در قسمتهاي عميق حوضه افغان- تاجيك در محدوده گرمايي پنجره توليد گاز قرار دارد ولي در بعضي مناطق كم عمق در توليد نفت نيز قرار مي گيرد

رسوبات پالئوژن:اين رسوبات در محدوده دمايي توليد نفت(Oil generation window)قرار دارند

نکته دیگر در پلتفرم رسوبي شمال این است که ضخامت رسوبات از شمال شرق به جنوب غرب حوضه افزايش مي يابد(شکل2). بنابراين انتظار مي رود حجم بيشتري از رسوبات اين منطقه در پنجره زمين گرمايي توليد گاز (Gas generation geothermal window)قرار گيرد كه اين امر باعث افزايش توليد هيدروكربن از سنگ منشأ مي گردد.(شکل2)

 

سنگ مخزن، پوش سنگ و تله هاي نفتي

(Reservoir Rock , Seal Rock and traps)

كربناتهاي ژوراسيك بالا(Upper Jurassic carbonates)و ماسه سنگهاي كرتاسه زيرين(Lower Cretaceouas Sandstone) مهمترين تله هاي شمال كشور محسوب مي شوند و تقريبا همه تله ها از نوع تاقدیسی(Anticlinal traps)است.

در شکل(3 )رویدادهای کلی سیستم نفتی آمودریا را مشاهده می کنید . که در این شکل سن بر حسب میلیون سال در ردیف افقی بالا نشان داده شده است . و رویدادهای کلی سیستم درستون سمت راست جدول نوشته شده و در جلو آن نمایش داده شده است . همانطور که در شکل می بینید مادر این حوضه از ژوراسیک به بعد واحدهای سنگی داریم. که رسوبات با سن ژوراسیک تشکیل سنگ منشا داده اند. سنگ مخزن نیز از ژوراسیک میانی تا پالئوسن به چشم می خورد. سنگ پوشش(Seal rock) مناسب در ژوراسیک بالائی و کرتاسه تحتانی مشاهده می شود(شکل3).

كربناتهاي كرتاسه بالايي(Upper Cretaceouas carbonates)و اشكوب دانين(Danian stage)نیز نفت گیرهاي اصلي در لبه غربي واحد قلعه نو و حوضه تاجيك هستند و توسط شيل هاي پالئوسن(Paleocene shales)پوشيده مي شود. تخلخل(porosity)اين كربناتها در محدوده16تا18درصد مي باشد.در شکل4موقعیت گنبدهائی  مشاهده می شود که دارای پتانسیل مخزنی مناسب برای نفت گاز می باشد(شکل4).

 

ميادين نفتي و گازي اثبات شده در شمال

 1-ميدان انگوت:اين منطقه در شش كيلومتري شهر سر پل در قسمت فوقاني يك چين خوردگي با ارتفاع1002متر واقع شده است. اين چين خوردگي به ابعاد5/6×12كيلومتر داراي زواياي يال40-30درجه مي باشد كه در قسمت گنبدي آن سنگ آهك بخارا در سطح زير رخنمون دارد.در اين حوضه تا كنون14چاه اكتشافي حفر گرديده است كه به عنوان مثال چاه شماره8در عمق1080متري به نفت رسيده و با مقدار استخراج70تن در روز تثبيت گرديده است. تركيب شيميايي نفت خام آن شامل1/66درصد متان, 30/11درصد نفتن(naphten)و 10/22درصد آروماتيك(aromatic)است. ذخيره كلي اين ميدان در حدود4 ميليون تن ارزيابي شده است.

2-  ميدان آق دريا:اين ميدان در چهار كيلومتري شرق شهر سر پل در ولايت جوزجان و هشت كيلومتري ميدان انگوت واقع شده است. ابعاد تقريبي اين ميدان 5/1×5/9 كيلومتر است كه اولين چاه اكتشافي در21 ماه مي1974در آن حفر گرديد و ذخيره كلي اين ميدان در حدود 2ميليون تن برآورد شده است.

-3ميدان گازي خواجه برهان:اين منطقه در35 كيلومتري جنوب شرقي شهر شبرغان واقع گرديده است. ابعاد منطقه چين خورده5/2×7 كيلومتر مي باشد.در سطح چين خوردگي، تركيب شيميايي گاز اين ميدان داراي 92 درصد متان مي باشد و بقيه حجم آنرا هيدرو كربورهاي ديگر تشكيل مي دهد. ذخيره كلي اين ميدان در حدود 4 تا 5 ميليارد متر مكعب تخمين زده شده است.

4-ميدان گازي يتيم تاق:ميدان گازي يتيم تاق يكي از بزرگترين ميدانهاي گازي منطقه شبرغان است كه مجموع ذخيره آن در حدو20تا25ميليارد متر مكعب مي باشد. در جريان حفاري چاه شماره4اين ميدان به دليل عدم رعايت استانداردهاي حفاري و عدم تعيين دقيق فشار داخلي مخزن، كليه تأسيسات حفاري در اثر انفجار چاه منهدم گردید. این حادثه باعث آزاد شدن گاز و آتش سوزي گرديد كه قريب به يكسال ادامه يافت تا بالاخره باروشهای مختلف از جمله تزريق مواد و گذاشتن  سرپوش فلزي آتش سوزی چاه مهارگردید.

5-ميدان گازي خواجه گوگردك:اين ميدان در22-19كيلومتري جنوب شرقي شهر شبرغان قرار دارد. ابعاد اين ميدان در حدود5×9كيلومتر مي باشد كه حاوي گاز ترش و شيرين است . ذخيره كلي اين ميدان در حدود8/46ميليارد متر مكعب تخمين زده شده و بهره برداري از آن از 21اكتبر1967آغاز شده است. در سال1973،28حلقه چاه جهت استخراج و بهره برداري گاز حفر گردید و تا سال1975 به32حلقه افزايش يافت. بخشی از گاز توليدي اين منطقه از طريق خط لوله به شوروي سابق صادر مي شد و بخشی دیگر از آن به كارخانه كود و برق مزار شريف منتقل مي گرديد. ذخيره گاز ترش خواجه گوگردك در حدود4/18ميليارد متر مكعب و گاز شيرين آن در حدود37تا38ميليارد متر مكعب ارزيابي شده است.

6-ميدان گازي جرقدوق:اين ميدان در حوضه گازي شبرغان واقع شده است و ذخيره گاز آن41ميليارد متر مكعب ارزيابي شده است .

علاوه بر ميدان هاي ذكر شده ، مناطق نفت و گاز خيز ديگري نيز در اين ناحیه شناسائي شده اند كه میتوان به حوضه دشت ليلي, حوضه آقچه, حوضه محمد جان خان دگر, حوضه بلخ, حوضه غورماچ,حوضه علي آباد, حوضه بازار كلي ,حوضه كلفت, حوضه جنگل كلان اشاره نمود.(کینگستون وکلارک1995)

لازم به ذکر است که طبق آخرين گزارشات در سال(usgs 2005(يك ميدان گازي بزرگ ديگر نيز در شمال كشف گرديده است .

در شکل(5)موقعیت میدانهای نفتی و گازی کشف شده تا سال2004در افغانستان و کشورهای همسایه  ملاحظه می شود(شکل5).

 

میزان ذخیره نفت گاز و کشور

در مجموع پنج نوع اثر نفتي و گازي در حوضه پلاتفرم شمال كشور شناخته شده است كه روي هم رفته حاوي بيش از95درصد هيدروكربنهاي اين منطقه مي باشد و به قرار زير است(کینگستون و کلارک 1995):

1. منطقه چين خوردگي ژوراسيك بالايي (upper jurassic) با مساحت 6/11 ميليون آكر(یک آکر=4047 مترمربع)

2. منطقه چين خورده نئوكومين با مساحت44/3ميليون آكر

3. مخازن چين خورده نئوكومين با مساحت10/9ميليون آكر

4. مخازن پالئوژن چين خورده با مساحت13/8ميليون آكر

5. كمربند چين خورده با مساحت45/2ميليون آكر

بر اساس مطالعات انجام شده ميتوان مجموع ذخاير نفت و گاز شمال را اعم كشف شده و كشف نشده كه قابل استحصال مي باشند را به صورت زير تعيين نمود .

مجموع ذخاير كشف شده نفت:80ميليون بشكه, مجموع ذخاير نفت قابل استحصال300ميليون بشكه , بهمراه145ميليون بشكه نفت سنگين

و مجموع ذخاير كشف شده گاز:حدود5تريليون فوت مكعب(TFC)و مجموع ذخاير قابل استحصال در حدود9/6تريليون فوت مكعب(TFC)

در شکل (6 )موقعیت میدانهای نفتی و گازی و مساحت سطحی آنها در افغانستان و کشورهای همسایه مشاهده میشود.(گرگور2004)(شکل6)

با توجه به اينكه در جوار مرزهاي شمالي و شمال غربي افغانستان در كشورهاي ازبكستان، تركمنستان و ايران وجود ميادين نفت و گاز به اثبات رسيده و يا در حال بهره برداري مي باشد. لذا احتمال وجود ادامه اين ميادين در افغانستان نيز وجود دارد. بنابراين دولت مي تواند با سرمايه گذاري و اكتشاف اين ميادين به استخراج آنها بپردازد. در اين راه استفاده از امكانات پيشرفته لرزه نگاري ارتباطات كامپيوتري و ماهواره اي كمك بسيار خوبي مي باشد.

 

Reference

---

1-Michael,E,Brookfield.Ajrvddin,Heshmat,2001,The geology and petroleum potential of the north afghan platform and adjacent areas(Northern Afghanistan with parts of southern Turkmenistan, Uzbekistan and Tajikistan)

2-Gregor,F,Ulmishek .2004,Petroleum geology and resources of the Amu-Darya basin,Turkmenistan, Uzbekistan,Afghanistan and Iran

3-kingston,j,.Clarke,j,w,.1995,Petroleum geology and resources of Afghanistan,international geology review,37,111-127

دانشگاه تهران    ,زمین شناسی نفت,1380,م, 4-رضائی

5- www.Usgs.gov

6-http://gisdata.usgs.net/website/afghan/oil.asp

 

 

لینک دوستان

بخش لینک ها

وبلاگ تحصیلکردگان افغانستان                          سایت تحصیلکردگان افغانستان

وبلاگ زمین شناسی مالستانی                            وبلاگ زمین شناسی احمدی

سایت خبری کابل پرس                                  سایت خبری نوای افغانستان

زمین شناسی و منابع معدنی افغانستان

 

 زمين شناسي و منابع معدني افغانستان

 

(Geology and Mineral Resource of Afghanistan)

 

مقدمه

 

يكي از مهمترين و اساسي‌ترين پايه‌هاي اقتصاد هركشوري منابع معدني و ذخاير تحت الارضي آن كشور است. بطوريكه اگر كشوري از منابع تحت الارضي مناسب و كافي برخوردار نباشد با قاطعيت مي‌توان گفت آن كشور هرگز راه توسعه را نخواهد پيمود زيرا الفباي اقتصاد را در اختيار ندارد بنابراين نقش معادن و منابع در رشد اقتصادي هر كشوري انكار ناپذير است.با توجه به پيشرفت روز افزون صنعت و تكنالوژي و احتياج بيش از پيش بشر به معادن و مواد معدني و همچنين عليرغم وجود شتاب بسيار زياد در اكتشاف و استخراج منابع طبيعي ما شاهد آن هستيم كه ارزش اقتصادي اين مواد به طور تصاعدي افزايش يافته است كه نشانگر اهميت روز افزون مواد معدني است.

سرزمين افغانستان از نظر معادن و ذخاير تحت الارضي بسيار غني و دست نخورده مي باشد بطوريكه حتي از لحاظ تاريخي نيز افغانستان در داشتن معادن منحصر به فرد و منابع غني، شهرت زيادي دارد.بعضي از اين معادن دوره‌‌‌‌هاي سروي(survey) و انكشافي را پشت سر گذاشته و آماده استخراج مي‌باشد و بعضاً هم در حال استخراج مي‌باشد ولي با قاطعيت مي‌توان گفت تمامي معادن افغانستان بحالت بكر و دست نخورده باقي است كه اميد است در آينده به عنوان ابزار مهم اقتصادي در جهت اهداف ملت افغانستان بكار گرفته شود.

 به طور كلي ذخاير معدني افغانستان را مي‌توان در چهار گروه مواد معدني تقسيم بندي نموده و بررسي كرد كه ذيلاً بدان پرداخته شده است.

1- ذخاير معدني فلزي ( كانسارها فلزی)

2- ذخاير نفت و گاز

3- ذخاير معدني غير فلزي

4- ذخاير سنگهاي قيمتي                                  

 

1- ذخاير معدني فلزي  (Metalic Minerals)